Taksit Planlarının Gizli Maliyetleri

Bir ürünü satın alırken "peşin mi, taksitli mi?" sorusu ilk bakışta bütçe sorusu gibi görünür. Oysa çoğu zaman bu bir fiyat farkı sorusudur. Aynı ürünün peşin fiyatı ile taksitli toplam tutarı arasındaki boşluk, adı hiçbir yerde "faiz" olarak yazılmasa bile faizdir. Bu farkı görünür kılmak, karşılaştırma yapan bir alıcının elindeki en güçlü araçtır.

Aşağıda, taksitli bir teklifin gerçek maliyetini nasıl ölçeceğinizi, hangi oranın yanıltıcı olduğunu ve karar verirken hangi kalemleri hesaba katmanız gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Peşin Fiyat ile Taksitli Fiyat Arasındaki Farkı Okumak

Taksitli satışta maliyet üç yerde saklanabilir: fiyat etiketinde, vadenin uzunluğunda ve sözleşmedeki yan kalemlerde. Bunları ayrı ayrı görmek gerekir.

Gizli maliyetin ilk adresi: fiyat etiketi

Satıcı "12 ay taksit, faizsiz" dediğinde bu ifade her zaman ücretsiz anlamına gelmez. Bazı durumlarda peşin ödeyene indirim uygulanır; taksitli fiyat ise liste fiyatı üzerinden hesaplanır. Sonuçta faiz kalemi yoktur ama vazgeçtiğiniz indirim gerçek bir maliyettir. Bu nedenle ilk yapılması gereken şey, kasada "peşin ödesem ne kadar olur?" diye sormaktır. İki sayıyı yan yana koymadan hiçbir hesaplama anlamlı olmaz.

Basit oran ile gerçek faiz aynı şey değil

Somut bir örnekle bakalım. Peşin fiyatı 12.000 TL olan bir ürün, ayda 1.150 TL'lik 12 taksitle sunuluyor.

Buradan çıkan ilk oran şudur: 1.800 / 12.000 = %15. Pek çok kişi bunu "yıllık %15 faiz" diye okur ve makul bulur. Ancak bu hesap yanlıştır, çünkü 12.000 TL'nin tamamını 12 ay boyunca kullanmıyorsunuz. Her taksitte borcunuz azalır; son ay elinizde kalan tutar çok küçüktür. Yani ortalama kullandığınız para, ana paranın yarısına yakındır.

Aynı örnekte gerçek maliyet, aylık yaklaşık %2,2 civarındadır. Bu oran yıllık bileşik olarak ifade edildiğinde %30'a yaklaşır. Görünen %15 ile gerçekleşen maliyet arasındaki bu iki kat fark, taksit faizi hesaplama alışkanlığı kazanmanın neden önemli olduğunu tek başına açıklar.

Vade uzadıkça değişen dengeler

Taksit sayısı arttıkça aylık yük hafifler, toplam maliyet ise büyür. 6 ayda 900 TL fark ödemek ile 24 ayda 3.500 TL fark ödemek çok farklı kararlardır. Uzun vadede ayrıca ürünün ömrü de devreye girer: iki yıl ödediğiniz bir cihazın ikinci yılında hâlâ o cihazı kullanıyor olma olasılığınızı hesaba katmak gerekir. Ödemesi bitmemiş, kullanımı bitmiş ürün en pahalı satın almadır.

Taksit Faizi Hesaplama Pratiği ve Karar Anı

Kasada uzun formüller çözmek gerekmez. Üç veri ve bir yaklaşık formül, çoğu kararı doğru tarafa çeker.

Gereken üç veri

• Peşin fiyat: İndirim, nakit avantajı ve kampanyalar dâhil, kasada ödeyeceğiniz net tutar.
• Aylık taksit tutarı: Yuvarlanmış değil, sözleşmede yazan gerç